Cẩu trục là gì? Cấu tạo, phân loại và ứng dụng của cầu trục

Cẩu trục (hay còn gọi là cầu trục) là một loại thiết bị nâng hạ chuyên dụng trong nhà xưởng và kho bãi, giúp vận chuyển hàng hóa nặng linh hoạt. Di Dời Nhà Xưởng Tiến Phát sẽ giải thích cẩu trục là gì, cấu tạo, phân loại cẩu trục dầm đơn & cẩu trục dầm đôi và quy trình lắp đặt cẩu trục đạt tiêu chuẩn năm 2026 trong bài viết này.

Cẩu trục là gì?

Cẩu trục (hay cầu trục, tên tiếng Anh là Overhead Crane) là loại thiết bị nâng hạ công nghiệp vận hành bằng điện, chuyên dùng để bốc xếp và di dời các loại hàng hóa nặng hoặc cồng kềnh trong phạm vi nhà xưởng, kho bãi thay vì thực hiện bằng sức người, giúp tăng năng suất vượt trội và đảm bảo an toàn lao động nâng hạ cho doanh nghiệp.

Cẩu trục hoạt động dựa trên một hệ thống nâng hàng bài bản gồm pa lăng điện và motor nâng hạ, có khả năng xử lý tải trọng nâng cực kỳ đa dạng từ các dòng cẩu trục 1 tấn, cẩu trục 5 tấn đến hàng trăm tấn. Nó di chuyển ổn định trên hệ thống ray cầu trục được lắp đặt cố định trên cao hoặc dưới mặt đất tùy theo nhu cầu sử dụng trong nhà hay ngoài trời.

Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cẩu trục

Cấu tạo của cẩu trục hiện đại bao gồm các thành phần chính như dầm cầu trục, pa lăng điện, motor nâng hạ, ray cầu trục và hệ thống điều khiển.

Cấu trúc chi tiết của một hệ thống nâng hàng tiêu chuẩn bao gồm:

• Dầm cầu trục (Main Girder): Là bộ phận chịu lực chính, có thể là cẩu trục dầm đơn hoặc cẩu trục dầm đôi tùy theo tải trọng nâng.
• Pa lăng điện (Hoist): Thiết bị trực tiếp thực hiện việc nâng hạ bằng dây cáp hoặc xích.
• Dầm biên (End Truck): Chứa hệ thống bánh xe và motor nâng hạ để di chuyển toàn bộ cầu trục dọc theo chiều dài nhà xưởng.
• Hệ thống dẫn điện: Cung cấp nguồn cho các động cơ và tủ điều khiển.
• Hệ thống điều khiển cẩu trục: Có thể sử dụng tay bấm điều khiển nối dây hoặc điều khiển từ xa vô tuyến.

Nguyên lý hoạt động: Người vận hành điều khiển motor nâng hạ để pa lăng điện cuốn/nhả cáp giúp vật nâng di chuyển thẳng đứng. Đồng thời, các động cơ di chuyển sẽ đẩy cụm xe con và dầm chính chạy trên ray cầu trục, tạo thành vùng làm việc bao phủ toàn bộ diện tích nhà kho.

Phân loại cẩu trục phổ biến

Cẩu trục công nghiệp được phân loại dựa trên kết cấu dầm, vị trí lắp đặt và phương thức vận hành để phù hợp với từng nhu cầu mua cẩu trục của doanh nghiệp.

Các dòng cẩu trục phổ biến bao gồm:

• Cẩu trục dầm đơn: Chỉ có một dầm chính, thiết kế gọn nhẹ, thường dùng cho tải trọng từ cầu trục 1 tấn đến 10 tấn.
• Cẩu trục dầm đôi: Có hai dầm chính song song, khả năng chịu tải vượt trội, thường dùng làm cẩu trục 10 tấn trở lên.
• Cầu trục treo: Dầm chính được treo dưới đường ray, thường dùng trong nhà xưởng có trần thấp.
• Cầu trục đẩy tay: Sử dụng sức người để di chuyển xe con và dầm cẩu, phù hợp cho nhu cầu nâng hạ nhẹ và tần suất thấp.
• Cẩu trục trong nhà: Lắp đặt phía dưới mái nhà xưởng, tận dụng cột xưởng làm giá đỡ.
• Cẩu trục ngoài trời (Cổng trục): Có chân trụ di chuyển trên ray dưới mặt đất, chuyên dùng để bốc xếp container hoặc gỗ tại bãi tập kết.

Công dụng và ưu điểm của cẩu trục

Công dụng của cẩu trục nhà xưởng là giải phóng sức lao động, tăng năng suất vận chuyển hàng hóa nặng và đảm bảo độ chính xác tuyệt đối trong quy trình sản xuất cơ khí.

Việc đầu tư lắp đặt cẩu trục mang lại những lợi ích vượt trội:

• Tiết kiệm diện tích: Hoạt động phía trên cao, không gây cản trở các hoạt động dưới mặt sàn như các loại xe cẩu khác hay xe nâng.
• Độ bền cao: Thiết bị nâng hạ này có tuổi thọ lên tới hàng chục năm nếu được thực hiện bảo trì thiết bị nâng định kỳ.
• Tính linh hoạt: Dễ dàng thay đổi phụ kiện đầu móc như gầu ngoạm, mâm từ để nâng các loại vật liệu đặc thù.
• Chi phí vận hành thấp: Sử dụng điện năng thay vì nhiên liệu hóa thạch, giúp tiết kiệm đáng kể ngân sách.

Quy trình lắp đặt cẩu trục và các tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật

Quy trình lắp đặt cẩu trục phải tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4244:2005 để đảm bảo không xảy ra sự cố trong quá trình vận hành.

Các bước lắp đặt chuyên nghiệp bao gồm:

1. Khảo sát và thiết kế: Xác định khẩu độ, chiều cao nâng và tải trọng nâng thực tế của nhà xưởng.
2. Gia công kết cấu thép nhà xưởng: Chế tạo dầm chính, dầm biên và hàn lắp ray cầu trục.
3. Lắp đặt thiết bị: Đưa dầm cẩu lên cao, lắp đặt pa lăng điện và đấu nối hệ thống điều khiển cẩu trục.
4. Thử tải và kiểm định: Thực hiện thử tải tĩnh (125% tải trọng) và tải động (110% tải trọng) dưới sự giám sát của cơ quan chức năng.
5. Bàn giao và đào tạo: Hướng dẫn công nhân các quy tắc an toàn lao động nâng hạ và quy trình sửa chữa cẩu trục cơ bản.

Xu hướng công nghệ của cẩu trục trong năm 2026

Năm 2026, Những đột phá công nghệ thực tế đang được áp dụng trên cẩu trục gồm có:

• Hệ thống chống rung lắc AI (Anti-Sway System): Sử dụng cảm biến laser và thuật toán AI để tự động điều chỉnh vận tốc, triệt tiêu hiện tượng rung lắc kiện hàng khi di chuyển tốc độ cao, đảm bảo an toàn tuyệt đối.
• Digital Twin & IoT: Chủ doanh nghiệp có thể theo dõi độ mòn của cáp, nhiệt độ motor nâng hạ thời gian thực để dự báo lịch sửa chữa cẩu trục trước khi hỏng hóc xảy ra.
• Năng lượng tái tạo (Energy Recovery): Áp dụng công nghệ biến tần hoàn trả năng lượng. Khi hạ tải trọng nặng, năng lượng dư thừa sẽ được chuyển hóa thành điện năng quay ngược lại lưới điện nhà xưởng, giúp tiết kiệm tới 30% chi phí vận hành.

Các câu hỏi thường gặp về cẩu trục (cầu trục)

Giá cẩu trục năm 2026 dao động khoảng bao nhiêu?

Hiện nay, giá cẩu trục trọn gói dao động phổ biến từ 65 triệu đến trên 500 triệu đồng tùy vào khẩu độ và tải trọng nâng. Cụ thể: dòng cẩu trục dầm đơn 1-2 tấn có giá từ 65 – 95 triệu đồng, cẩu trục 5 tấn khoảng 135 – 195 triệu đồng, và các hệ thống cẩu trục 10 tấn dầm đôi tích hợp công nghệ Smart Crane có giá từ 290 – 480 triệu đồng.

Sự khác biệt lớn nhất giữa cẩu trục và xe cẩu tự hành là gì?

Cẩu trục trong nhà hoạt động trên cao và cố định trong phạm vi xưởng, trong khi xe cẩu tự hành có bánh lốp di chuyển được tự do trên các bề mặt trời.

Bao lâu thì cần bảo trì cẩu trục một lần?

Thông thường, bạn nên thực hiện kiểm tra định kỳ 3 – 6 tháng một lần đối với các bộ phận như phanh, cáp tời và các mối hàn dầm cầu trục.

Kết luận

Cẩu trục (hay cầu trục) là hệ thống thiết bị nâng hạ thiết yếu giúp tối ưu hóa quy trình bốc xếp và đảm bảo an toàn lao động nâng hạ trong các nhà xưởng hiện đại. Việc nắm vững cấu tạo dầm cầu trục, phân loại chính xác giữa cẩu trục dầm đơn, cẩu trục dầm đôi hay cổng trục sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn được giải pháp phù hợp nhất với tải trọng nâng và ngân sách đầu tư.